ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ 2020 ΓΙΑ ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ ΔΙΚΑΙΟΥ — ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ.
- Published Date
Τι είναι το κράτος δικαίου;
Το κράτος δικαίου κατοχυρώνεται στο άρθρο 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση ως μία από τις κοινές αξίες για όλα τα κράτη μέλη.
Στο πλαίσιο του κράτους δικαίου, όλες οι δημόσιες αρχές ενεργούν πάντοτε με βάση τους περιορισμούς που θέτει ο νόμος, σύμφωνα με τις αξίες της δημοκρατίας και τα θεμελιώδη δικαιώματα, και υπό τον έλεγχο ανεξάρτητων και αμερόληπτων δικαστηρίων.
Το κράτος δικαίου περιλαμβάνει αρχές όπως η αρχή της νομιμότητας, που συνεπάγεται διαφανή, υπεύθυνη, δημοκρατική και πλουραλιστική διαδικασία για τη θέσπιση νόμων·
η αρχή της ασφάλειας δικαίου·
η αρχή της απαγόρευσης της αυθαίρετης άσκησης εκτελεστικής εξουσίας·
η αρχή της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας από ανεξάρτητα και αμερόληπτα δικαστήρια, και του αποτελεσματικού δικαστικού ελέγχου, συμπεριλαμβανομένου του σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων·
η αρχή της διάκρισης των εξουσιών· και η αρχή της ισότητας έναντι του νόμου.
Οι αρχές αυτές έχουν αναγνωριστεί από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης
—με πρόσφατη νομολογία ιδιαίτερης σημασίας—
και από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
Επίσης, το Συμβούλιο της Ευρώπης έχει αναπτύξει πρότυπα και έχει εκδώσει γνώμες και συστάσεις που παρέχουν παγιωμένες κατευθύνσεις για την προώθηση και την προάσπιση του κράτους δικαίου.
Τι είναι η νέα έκθεση για το κράτος δικαίου;
Η έκθεση για το κράτος δικαίου αποτελεί νέο προληπτικό εργαλείο και μέρος του νέου ετήσιου ευρωπαϊκού μηχανισμού για το κράτος δικαίου.
Στόχος της έκθεσης είναι να εξετάσει τις βασικές εξελίξεις σε ολόκληρη την ΕΕ
—θετικές και αρνητικές—
καθώς και την ιδιαίτερη κατάσταση σε κάθε κράτος μέλος.
Στόχος της έκθεσης είναι να εντοπιστούν πιθανά προβλήματα σε σχέση με το κράτος δικαίου το συντομότερο δυνατόν, καθώς και βέλτιστες πρακτικές.
Δεν πρόκειται για μηχανισμό επιβολής κυρώσεων.
Οι τομείς που καλύπτονται από την έκθεση περιλαμβάνουν:
τα συστήματα απονομής δικαιοσύνης, το πλαίσιο για την καταπολέμηση της διαφθοράς, τον πλουραλισμό και την ελευθερία των μέσων μαζικής επικοινωνίας, καθώς και άλλα θεσμικά ζητήματα που συνδέονται με τους ελέγχους και τις εξισορροπήσεις.
Η έκθεση για το κράτος δικαίου αποτελείται από μία γενική έκθεση και 27 κεφάλαια ανά χώρα που παρουσιάζουν την ειδική αξιολόγηση ανά κράτος μέλος.
Τι είναι ο μηχανισμός για το κράτος δικαίου;
Ο ευρωπαϊκός μηχανισμός για το κράτος δικαίου προβλέπει διαδικασία ετήσιου διαλόγου μεταξύ της Επιτροπής, του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου από κοινού με τα κράτη μέλη, καθώς και με τα εθνικά κοινοβούλια, την κοινωνία των πολιτών και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς σχετικά με το κράτος δικαίου.
Η έκθεση για το κράτος δικαίου αποτελεί το θεμέλιο αυτής της νέας διαδικασίας. Βασικός στόχος του ευρωπαϊκού μηχανισμού για το κράτος δικαίου είναι η τόνωση της διοργανικής συνεργασίας και η ενθάρρυνση όλων των θεσμικών οργάνων της ΕΕ να συνεισφέρουν σύμφωνα με τους αντίστοιχους θεσμικούς τους ρόλους.
Ο στόχος αυτός αντικατοπτρίζει το μακροχρόνιο ενδιαφέρον τόσο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου όσο και του Συμβουλίου.
Η Επιτροπή καλεί επίσης τα εθνικά κοινοβούλια και τις εθνικές αρχές να συζητήσουν την έκθεση, ενώ ενθαρρύνει τη συμμετοχή άλλων ενδιαφερόμενων φορέων σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο.
Η έκθεση για το κράτος δικαίου εκπονείται και οι προπαρασκευαστικές εργασίες με τα κράτη μέλη πραγματοποιούνται ετησίως στο πλαίσιο του μηχανισμού, και θα χρησιμεύουν ως βάση για συζητήσεις στην ΕΕ, καθώς και για την πρόληψη της εμφάνισης ή της περαιτέρω διόγκωσης των προβλημάτων.
Ο εντοπισμός των προκλήσεων το συντομότερο δυνατόν και με την αμοιβαία υποστήριξη της Επιτροπής, των άλλων κρατών μελών και των ενδιαφερόμενων φορέων, συμπεριλαμβανομένου του Συμβουλίου της Ευρώπης και της Επιτροπής της Βενετίας, θα βοηθήσει τα κράτη μέλη να βρουν λύσεις για τη διασφάλιση και την προάσπιση του κράτους δικαίου.
Ο ευρωπαϊκός μηχανισμός για το κράτος δικαίου αποτελεί ένα από τα στοιχεία ευρύτερου εγχειρήματος σε επίπεδο ΕΕ με στόχο την ενίσχυση των αξιών της δημοκρατίας, της ισότητας και του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Θα συμπληρωθεί από σειρά επικείμενων πρωτοβουλιών, μεταξύ των οποίων το ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για τη δημοκρατία, μια ανανεωμένη στρατηγική για την εφαρμογή του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, καθώς και στοχευμένες στρατηγικές για την αντιμετώπιση των αναγκών των πλέον ευάλωτων στις κοινωνίες μας, ώστε να προωθηθεί μια κοινωνία στην οποία επικρατούν ο πλουραλισμός, η απαγόρευση των διακρίσεων, η δικαιοσύνη, η αλληλεγγύη και η ισότητα.
Πώς εκπόνησε η Επιτροπή την έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου;
Η έκθεση είναι το αποτέλεσμα στενής συνεργασίας με τα 27 κράτη μέλη, καθώς και με ενδιαφερόμενους φορείς, και εκπονήθηκε σύμφωνα με το εύρος και τη μεθοδολογία που συζητήθηκαν με τα κράτη μέλη.
Η έκθεση είναι το αποτέλεσμα διαβουλεύσεων μηνών με τα κράτη μέλη, τόσο σε πολιτικό επίπεδο στο Συμβούλιο όσο και μέσω πολιτικών και τεχνικών διμερών συνεδριάσεων, από διάφορες πηγές.
Όλα τα κράτη μέλη συμμετείχαν στη διαδικασία εκπόνησης της έκθεσης.
Πρώτον, έχουν δημιουργηθεί εθνικά σημεία επαφής για το κράτος δικαίου προκειμένου να συνδράμουν στη δημιουργία του δικτύου για το κράτος δικαίου και της μεθοδολογίας για την προετοιμασία της αξιολόγησης και της έκθεσης της Επιτροπής.
Το δίκτυο για το κράτος δικαίου λειτουργεί ως συνεχής δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών.
Κατά την προετοιμασία της έκθεσης, το δίκτυο συνεδρίασε δύο φορές και ζητήθηκε η γνώμη του σχετικά με το ερωτηματολόγιο και τη μεθοδολογία.
Δεύτερον, τα κράτη μέλη άρχισαν να υποβάλλουν γραπτές παρατηρήσεις στις αρχές Μαΐου και συμμετείχαν σε ειδικές εικονικές επισκέψεις χωρών μεταξύ Μαΐου και Ιουλίου.
Κατά τη διάρκεια αυτών των επισκέψεων χωρών, η Επιτροπή συζήτησε τις εξελίξεις στον τομέα του κράτους δικαίου με τις εθνικές αρχές των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένων των δικαστικών αρχών και των αρχών επιβολής του νόμου, καθώς και με άλλους ενδιαφερόμενους φορείς, όπως οι ενώσεις δημοσιογράφων και η κοινωνία των πολιτών.
Πριν από την έγκριση της παρούσας έκθεσης, δόθηκε επίσης στα κράτη μέλη η ευκαιρία να παράσχουν επικαιροποιήσεις των πραγματικών δεδομένων σχετικά με τα οικεία κεφάλαια ανά χώρα.
Πώς αξιολογεί η έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου τις εξελίξεις ως προς το κράτος δικαίου στα 27 κράτη μέλη;
Οι αξιολογήσεις που περιλαμβάνονται στα 27 κεφάλαια ανά χώρα εκπονήθηκαν σύμφωνα με το εύρος και τη μεθοδολογία που συζητήθηκαν με τα κράτη μέλη, και βασίζονται σε διάφορες πηγές.
Οι εργασίες επικεντρώθηκαν σε τέσσερις βασικούς πυλώνες:
το σύστημα απονομής δικαιοσύνης, το πλαίσιο για την καταπολέμηση της διαφθοράς, τον πλουραλισμό των μέσων μαζικής επικοινωνίας, καθώς και άλλους θεσμικούς ελέγχους και εξισορροπήσεις.
Για κάθε πυλώνα, η μεθοδολογία παρέπεμπε στις σχετικές με την αξιολόγηση διατάξεις του ενωσιακού δικαίου.
Παρέπεμπε επίσης σε γνώμες και συστάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης, οι οποίες παρέχουν χρήσιμη καθοδήγηση.
Τα κεφάλαια ανά χώρα βασίζονται σε ποιοτική αξιολόγηση που διενεργήθηκε από την Επιτροπή και επικεντρώνεται σε σύνθεση των σημαντικών εξελίξεων από τον Ιανουάριο του 2019, η οποία ξεκινά με σύντομη περιγραφή του νομικού και θεσμικού πλαισίου που αφορά κάθε πυλώνα.
Η αξιολόγηση παρουσιάζει τόσο τις προκλήσεις όσο και τις θετικές πτυχές, συμπεριλαμβανομένων των ορθών πρακτικών.
Η Επιτροπή εξασφάλισε συνεκτική και ισοδύναμη προσέγγιση με την εφαρμογή της ίδιας μεθοδολογίας και την εξέταση των ίδιων θεμάτων σε όλα τα κράτη μέλη, παραμένοντας παράλληλα αναλογική προς την κατάσταση και τις εξελίξεις.
Τα κεφάλαια ανά χώρα δεν αποσκοπούν στην παροχή εξαντλητικής περιγραφής της κατάστασης του κράτους δικαίου στα κράτη μέλη, αλλά στην παρουσίαση σημαντικών εξελίξεων.
